Modulatoren

Lange tijd bestond de behandeling van mucoviscidose enkel uit het verlichten van de ziekte en het proberen voorkomen dat de symptomen erger werden. Sinds enkele jaren is er echter een nieuwe klasse van medicijnen beschikbaar, de zogenaamde CFTR-modulatoren. Deze kleine moleculen pakken de ziekte aan op het niveau van het basisdefect, namelijk het CFTR-eiwit. Daarom spreken we hier niet van een symptomatische behandeling, maar van ‘ziekte-wijzigende’ medicatie.

In België worden meerdere modulatoren terugbetaald, telkens voor een specifieke groep van mensen met muco, op basis van hun mutaties.

Kalydeco

Kalydeco (Ivacaftor) is de eerste modulator die goedgekeurd werd door het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) en wordt in ons land sinds 1 februari 2016 volledig vergoed voor mensen met muco vanaf 2 jaar die ten minste 1 van 9 specifieke gating-mutaties (klasse 3) hebben in het CFTR-gen. Het betreft de mutaties G551D , G178R, S549N, S549R, G551S, G1244E, S1251N, S1255P of G1349D. In België gaat het om ongeveer 35 à 40 mucopatiënten. Ben je getransplanteerd, dan kom je niet in aanmerking voor dit medicijn.

Omdat slechts een beperkte groep van mensen met muco in aanmerking komt voor behandeling met Kalydeco, ging de zoektocht naar een molecule waar veel meer patiënten baat bij hebben, verder.

Orkambi

Deze modulator is een combinatie van twee moleculen, namelijk Ivacaftor en Lumacaftor. Dit zorgt ervoor dat Orkambi werkzaam is bij een veel grotere groep van patiënten. Orkambi is in Europa goedgekeurd voor gebruik bij mucopatiënten vanaf twee jaar die twee F508del mutaties hebben (homozygoten).

Sinds 1 april 2021 wordt Orkambi in België volledig terugbetaald voor de ongeveer 120 kinderen met muco van 2 tot en met 11 jaar die homozygoot zijn voor de F508del mutatie.

Symkevi

Alhoewel Orkambi over het algemeen goed verdragen wordt, meldden sommige mensen dat ze bij de start van de behandeling last hadden van benauwdheid en kortademigheid (meestal van voorbijgaande aard). Sporadisch kwamen ook afwijkende leverwaarden voor. In enkele gevallen werd de behandeling met Orkambi zelfs stopgezet. Daarom ontwikkelde men een betere en veiligere corrector, namelijk Tezacaftor. Symkevi (naam in de Verenigde Staten: Symdeko), een combinatie van Ivacaftor en Tezacaftor, is in Europa goedgekeurd voor gebruik bij mensen met muco van 12 jaar en ouder die homozygoot zijn voor F508del of één F508del mutatie hebben in combinatie met één van de volgende twaalf mutaties: P67L, R117C, L206W, R352Q, A455E, D579G, 711+3A→G, S945L, S977F, R1070W, D1152H, 2789+5G→A, 3272-26A→G, 3849+10kbC→T. Uit klinische proeven bleek dat Symkevi goed verdragen wordt, iets beter werkt dan Orkambi, en samen kan gebruikt worden met orale anticonceptie (‘de pil’) (Orkambi zou ervoor zorgen dat orale anticonceptie minder efficiënt wordt).

Sinds 1 april 2021 wordt Symkevi in België volledig terugbetaald voor jongeren en volwassenen met muco vanaf 12 jaar die de hierboven beschreven mutaties hebben. Het gaat om ruim 450 mensen met muco. Ben je getransplanteerd, dan kom je niet in aanmerking voor dit medicijn.

Kaftrio

Orkambi en Symkevi zijn een combinatie van telkens twee moleculen. Kaftrio bevat echter drie moleculen, Ivacaftor, Tezacaftor en Elexacaftor, waardoor de klinische effecten ongeëvenaard zijn: een gemiddelde stijging van de longfunctie van om en bij de 15% die bovendien op lange termijn behouden blijft, en een betekenisvolle afname van de opstoten van longproblemen.

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat ook de levenskwaliteit er sterk op vooruit gaat: mensen die Kaftrio namen, merkten een duidelijke vooruitgang in hun fysiek, emotioneel en sociaal functioneren: ze voelden zich vitaler en beter over hun lichaam, hadden minder problemen met eten en kwamen bij in gewicht, en gaven aan hun therapielast als minder zwaar te ervaren. Dit werd bevestigd door een enquête uitgevoerd bij Franse, ernstig zieke mucopatiënten (longfunctie van gemiddeld 29%). Ook zij lieten een spectaculaire stijging van hun levenskwaliteit optekenen: depressie en sombere toekomstperspectieven zoals overlijden of transplantatie maakten plaats voor herwonnen zelfvertrouwen, autonomie en het maken van toekomstplannen. Om de impact van Kaftrio op hun leven te beschrijven namen sommigen woorden als “een wonder”, “wedergeboorte” en “een tweede kans” in de mond.

Eind april 2021 zette het EMA het licht op groen voor het gebruik van Kaftrio bij mensen met muco vanaf 12 jaar met minstens één F508del-mutatie. Dat betekent dat het niet langer uitmaakt wat je tweede mutatie is. In januari 2022 volgde de uitbreiding naar kinderen vanaf 6 jaar. Ongeveer 800 Belgische mensen met muco komen op die manier in aanmerking voor Kaftrio. Er is jammer genoeg nog geen terugbetalingsovereenkomst voor Kaftrio, maar er werden wel al enkele belangrijke stappen genomen. Meer details hierover vind je in de september 2021 editie van Asem (pagina 12) en op onze website.

Intussen werkt men verder aan andere en betere CFTR-modulatoren. Op deze pagina vind je een overzicht van welke modulatoren er momenteel ontwikkeld en klinisch getest worden. Tot nu toe kom je enkel in aanmerking voor behandeling met modulatoren als je minstens één F508del mutatie hebt. We beseffen heel goed dat hierdoor een groep mensen met muco met zeldzame mutaties in de kou blijft staan. Gelukkig staat het wetenschappelijk onderzoek niet stil en wordt er volop gewerkt aan bijvoorbeeld mRNA- of gentherapie. Lees er meer over in deze (pagina 10) en deze (vanaf pagina 6) Asem, en hou ook onze pagina rond wetenschappelijk onderzoek in de gaten. Hier verschijnen regelmatig updates over nieuwe therapieën.

Laatste update: